Het moet anders! Op de zeepkist.

De zeepkist

Ik kan er wel omheen blijven draaien, om die zeepkist, maar ik denk dat het geen zin heeft. Ik denk dat het anders moet in het muziekonderwijs. Tijdens dit schrijven merk ik dat alle musici en muziekdocenten die ik de afgelopen jaren heb ontmoet met me meeschrijven. Ook mijn professoren onderwijswetenschap zijn aan het praten op mijn schouder. Ze zeggen dingen die me in de weg zitten bij het schrijven. Terwijl ik zeker ben. Het moet anders. Als we werkelijk leerlingen centraal willen zetten in hun individuele muzikale ontwikkeling. Als we leerlingen willen ondersteunen om door en met muziek hun plek in de wereld te vinden (Evert Bisschop Boele)…dan moet het anders.

Ik weet het zeker. Deels om wat ik van muziekprofessionals hoor op al die kunstinstellingen, op scholen, in trainingen, symposia en in mijn trainingen. Deels omdat ik dingen weet vanuit de wetenschap. Deels omdat ik zelf dingen heb ervaren en uitgeprobeerd vanaf dat ik op mijn 16e begon met muzieklessen geven. En vooral omdat ik hoor hoe jonge mensen hun muzieklessen ervaren.

De basis van waaruit we muzieklessen geven op muziekscholen, in privépraktijken bij harmonie en fanfare orkesten en op het conservatorium is niet gericht op de unieke individuele ontwikkeling van elke student, maar op een roestige en vaststaande methodiek die generatie op generatie wordt overgedragen door muziekdocenten die zelf ook zo les hebben gehad. Niet de leerling staat centraal, maar de methode en de docent als expert van die methode.

Jonge mensen stoppen met muziekmaken omdat ze zich niet gezien, en nog veel erger in deze context: niet gehoord voelen. Op alle niveaus van muziekonderwijs staat niet de vraag centraal ‘wie ben jij in jouw persoonlijke urgentie om je muzikaal te uiten’, maar de vraag: ben jij goed genoeg om aan mijn verwachting als expert te voldoen. Stop ik je in het hokje ‘leuk dat je er bent maar het wordt nooit wat’ of in het hokje ‘yes! Een echt talent!’.

Nu klinken al die professionals in mijn hoofd die ik heb ontmoet de afgelopen jaren. Het zou heel goed kunnen dat je je aangevallen voelt door deze tekst. Want je doet elke dag je stinkende best om elke leerling zo goed mogelijk muziek te leren. En daar zit hem wat mij betreft nu juist het probleem. Misschien moet je daar eens mee ophouden en je afvragen wat de leerling wil met muziek, wat er al klinkt in hem en hoe jij die specifieke leerling een stap verder kan helpen. Niet op weg naar zijn A diploma (binnen 1,5 jaar), of het leerorkest of de vooropleiding van het conservatorium, maar op weg naar zichzelf.

Ook de onderwijskundige in mijn hoofd heeft kritiek op deze tekst. Ik probeer al mijn hele werkzame leven onderbouwing vanuit de wetenschap te zoeken voor mijn onderbuikgevoelens. Deels is dat gelukt, maar deels ook niet. Ik schrijf immers over de ‘ongrijpbare schoonheid van muziek’. De wetenschap heeft niet zoveel met onmeetbare concepten.

Maar het is ook niet de bedoeling. Ik ben niet op zoek naar de meest efficiënte manier om de elementen van muziek aan te leren. Ik ben niet op zoek naar nieuwe methoden, bewijslast of onderbouwing.

Ik wil, met heel mijn hart, dat onze jonge mensen door en met muziek hun plek in de wereld kunnen vinden. Ik wil dat in de wereld mensen grijpen naar de symbolische en verbindende kracht van muziek. Zonder dat we in de weg daarnaar toe ze angstig maken om zichzelf te laten horen omdat ze niet voldoen aan die grote en zware set van voor een wezenlijk deel informele muzikale verwachtingen die we in de muziekwereld overal hanteren. De criteria die te meten zijn. Snelheid, zuiverheid, ritmische correctheid, balans.

Van alle kinderen in Nederland die beginnen met muziek maken blijven er maar heel weinig actief spelen of zingen. Dat komt omdat we ze allemaal in een traject stoppen dat als doel heeft de absolute expert te worden. Conservatoria behandelen alle studenten alsof ze grote solisten kunnen worden. In realiteit hebben docenten bij de toelatingen al bepaald of iemand die kant wel op kan. Je bent op het conservatorium een 7tje of hebt potentie. Van die potentie zijn er maar bar weinig die ook werkelijk arriveren, omdat de top zo smal is. En als ze daar zijn is het leven vaak zo stressvol dat betablokkers en drankgebruik aan de orde van de dag zijn. Waarom vragen we ons als doelgroep niet wat meer af of we wel goed bezig zijn?

Al die prachtige jonge mensen op het conservatorium verdienen een rijke en flexibele leeromgeving waarin zijzelf werkelijk hun plek in de wereld kunnen verdienen met en door muziek. Opdat zij andere kinderen en jonge mensen kunnen introduceren in die rijke wereld. Niet om zelf ook weer ‘pro’ te worden, maar om hun plek in de wereld te vinden. Alle muziekonderwijs in Nederland is een kopie op de 1 of andere manier van het conservatorium model. Waarin de beste zijn, onderlinge competitie en warrige en informele persoonlijke be(ver?)oordelingscriteria van alle dag zijn.

Als we met z’n allen het erover eens zijn dat je van muziek socialer, slimmer en creatiever wordt dan moet het echt anders. Want van muziekonderwijs word je vaker faalangstig, narrow minded en op jezelf gericht.

‘Jonge mensen willen niets meer. Ze zijn snel afgeleid. Ze zitten alleen nog maar op youtube te kijken. Ze hebben geen doorzettingsvermogen meer. Ze hebben teveel te doen.’ Misschien. Ik denk het niet. Maar weet dat niet zeker. Wat ik wel weet is dat ik alleen kan kijken naar wat ik zelf doe. Dat wij kunnen kijken naar wat wij doen. En kijken naar wat jonge mensen uit zichzelf wel doen als het gaat over muziek. Ik zie grote groepen jonge mensen beats maken met sequenze programma’s. Ik zie dansscholen vol met nieuwe Urban programma’s waarin niet docenten de leiding nemen, maar jonge mensen zelf. Ik hoor jonge mensen zeggen: ‘ik wil leren muziek maken, maar ik wil geen docenterig gedoe’. Help me, maar stuur me niet.

Wie is die leerling die bij mij op les komt en hoe kan ik hem helpen om met en door muziek in de wereld te komen?

• Door bij hem of haar te beginnen. 
• Door een pedagogiek van openheid en non conformisme gekenmerkt door dialoog. Een observerende, vragende en coachende grondhouding die de leerling de mogelijkheid geeft de beste versie van zichzelf te worden.
• Door een didactiek van uitnodigen en uitdagen in plaats van sturen. 
• Door een muzikaal rolmodel te zijn voor je leerlingen. Jouw expertise is niet de leidraad van hoe het moet maar de bron van waaruit je kunt tappen. Laat je leerlingen zien wat kan zijn, waarnaar ze kunnen gaan zoeken om zo hun muzikale horizon te verbreden. 

Deze tekst heb ik geschreven voor een boek dat in de maak is en dat dit jaar uit zal komen. Op welke wijze kunnen we onze muziekpedagogiek en didactiek innoveren zodat het aansluit bij deze tijd. Ik hou je op de hoogte!

Wat een fijn interview was dit!

Ik ben geïnterviewd door een Spaans vakblad over muziekdidactiek in onze tijd, en de noodzaak daar frisse wind door te blazen. Wat een leuk verhaal is het geworden! Lees je mee?

https://www.musicoguia.com/learning-is-never-product-but-always-process/

Over 'toptalentjes' en hoe ik daarover denk.

Zaterdag was ik in de Eusebiuskerk in Arnhem. Carlo Balemans dirigeerde/orkestreerde/ componeerde daar de Soundtrip XXL.  

Soundtrip is een revolutionaire werkwijze van deze dirigent en componist. Als een DJ mixt Carlo livemuziek van orkesten en koren aan en door elkaar. Carlo bepaalde 15 oktober jl. ter plekke wie wanneer en hoe speelde terwijl het publiek zich vrij in de ruimte mocht bewegen. Met muzikanten van o.a. Het Gelders Orkest en Philharmonie Gelre uit Arnhem produceerde Carlo vanuit het midden van de kerk zijn Soundtrip XXL. Op zaterdagavond  smolten in de Eusebiuskerk in Arnhem 250 muzikanten, van beginner tot professional, samen in één grote anderhalf uur durende muziekbelevenis tijdens de HRFSTWND Soundtrip Experience XXL. En de muzikanten van ons Leerlingenorkest speelden daarbij een belangrijke en onvergetelijke rol.

Zij waren onderdeel van alle gezamenlijke stukken waarbij ze door de kerk liepen en mooie tonen toevoegden aan de klank van de andere orkesten. Maar er was meer. Het leerlingorkest had eerder gewerkt aan een eigen compositie/improvisatie. Carlo was zodanig onder de indruk van dit stuk dat aan het orkest werd gevraagd dit ook ten gehore te brengen. En zo geschiedde. Het leerling orkest speelde voor de 650 aanwezigen in de kerk. Halverwege hun compositie besloot Jils Jansma, solo trombonist van o.a. het Gelders Orkest en het Jazzorkest van het Concertgebouw om mee te gaan spelen. Dit gaf de leerlingen een enorme kick, en zonder zich te bedenken sprongen Bor Wissing (trombone, 10 jaar) en Joost Norel (trompet, 13 jaar) op het podium om een gigantische solo ten gehore te brengen. Alsof dit nog niet genoeg was zorgde Anna Wensink (bugel, 9 jaar) voor een gedragen en prachtig melodieuze afronding van de improvisatie. Een daverend applaus vulde de kerk.

De werkwijze van Carlo Balemans sluit naadloos aan bij mijn visie op 'leren in muziek'. Een muziekinstrument is letterlijk ‘een instrument tot muziek maken’. Natuurlijk is het heel belangrijk om dat instrument zo goed mogelijk te leren beheersen en te leren noten lezen, maar het gaat om de muziek. Ik leer mijn kids in het leerling orkest om heel goed te  luisteren naar anderen, en hun eigen verbeeldingskracht te  gebruiken om samen met anderen ‘muziek te maken'.  Improvisatie, zelf stukken ter plekke verzinnen, op anderen reageren en zo niet alleen muzikant worden maar ook je eigen muzikale stem vinden. 

Hieronder staat de recentie van het concert. Mooie woorden, ook over mijn leerlingen van Eendracht Eerbeek. Na het concert werd ik aangesproken. iemand zei: dit zijn natuurlijk de toptalentjes van de vereniging die je hebt meegenomen? Het antwoord is ‘ja’. In het leerlingorkest spelen alle leerlingen vanaf dat ze ongeveer een octaaf kunnen spelen. En het zijn allemaal toptalentjes als je ze de ruimte geeft om hun eigen unieke talent te ontdekken. Zo kan Jesse niet zo heel goed van blad lezen maar wel erg goed uit zijn hoofd en heeft hij een ontzettend heldere klank. Silke is heel precies, en heeft ook een prachtige gecontrolleerde toon. Je zal haar niet snel betrappen op een foute noot. Ze leert veel van haar buurvrouw Sofie die altijd vol met lef en een grote smile op haar gezicht alles meespeelt. Ze vind het helemaal niet erg dat Silke af en toe fluistert: “je vergeet de F# steeds”. Joost stal de show zaterdag samen met Bor. Daag ze uit, en ze gaan los! Vaak vervelen ze zich als we muziekjes spelen die zacht en melodieus zijn. Han is veel rustiger, Hij vindt het vervelend als hij niet precies weet wat we gaan doen. Hij houdt van regelmaat. Dat is direct zijn muzikale talent. Als bassist is hij onmisbaar. Zo kan ik over iedereen in het orkest wat schrijven. Ze zijn allemaal toptalenten omdat ze de ruimte krijgen dat te zijn. Omdat ze niet bang zijn dat ik ze veroordeel. Omdat ze het moeilijk mogen vinden, omdat ze het saai mogen vinden omdat niks gek is, omdat ze alle fouten van de wereld mogen maken. Omdat ze zichzelf mogen zijn. 

Dank Jesse, Joost, Iris, Tessa, Bram, Iliya, Bor, Han, Alicia, Silke, Sofie, Anna, Michelle, Ella, Paulo en Finn. 

Door jullie word ik een betere pedagoog, een betere muzikant.

Be a Sponge, Stay Inspired

In reactie op het blog van Manja Eland

Hoe blijf je als trainer ‘creativiteit’ zelf creatief geïnspireerd? Ik lees je blog Manja en voel direct weer die bekende steek van ... ja van wat eigenlijk ... jaloezie misschien wel, of afgunst ... of onvermogen ... allemaal bijzonder niet voedende gevoelens voor mijn creativiteit! Ik worstel daarmee! Ik zie regelmatig dat mensen een invulling lijken te geven aan hun leven vanuit een gemis. Zoals een gepeste leerling later docent wordt om kinderen te behoeden, of zoals de persoon die worstelt met ziele nood later dominee wordt. Zo vraag ik me wel eens af waarom creativiteit zo’n diep geworteld onderwerp voor mij is.

Ik ga namelijk bijna nooit naar musea, of voorstellingen, of lezingen of zelfs concerten. Ook ik heb 'the artist way' van Julia Cameron gelezen. Ik ben niet verder gekomen dan die 'artist date', omdat ik daar niet aan toe kom. Ik kan je niet vertellen hoe schuldig ik me daarover heb gevoeld. En nog steeds. Ik vraag me oprecht af of ik eigenlijk wel 'een echte artiest' ben. Ik heb me altijd klein gevoeld naast de 'truly creative people of this world'. Ongemakkelijk ook. Ik heb een aantal jaar les gegeven bij de bachelor 'musician 3.0' van het conservatorium van Utrecht. Ik was zwaar onder de indruk van de creatieve vermogens van deze jonge mensen en liep genadeloos aan tegen mijn eigen gebrekkige creatieve competenties. Zeker, mijn verbeeldingskracht is groot maar van vergelijkbare grootte is mijn controledrift en mijn angst om los te laten. Ik haat chaos! Ik heb absoluut de veiligheid nodig van ‘weten hoe het gaat’ voordat ik durf om daarbinnen te gaan spelen. Ik heb ook de veiligheid nodig van mensen om me heen die bereid en nieuwsgierig zijn me te ontmoeten. De meest vreselijke training die ik afgelopen twee jaar heb gegeven was voor een club van musici die al jaren bezig waren creativiteit in hun eigen musiceren en lesgeven een centrale rol te geven. Genadeloos legde zij (en ikzelf) mij langs de meetlat van 'truly creative' en ik zakte voor die test.

Toch noem ik mezelf 'een creatief denker' en hoorde ik mezelf laatst in een interview ook zomaar zeggen dat ik 'een muzikant' was. Dat is nieuw. Ik heb mezelf altijd geïdentificeerd als 'muziekdocent'. Ik heb er bijna 45 jaar voor nodig gehad om dat uit te durven spreken. Hoe komt het dat ik daar zo lang voor nodig heb gehad?

Ik was een slim kind, en een sportief kind en een muzikaal kind. Op de middelbare school sprak de decaan in mijn eindexamenjaar de legendarische woorden 'wat zonde van jouw intelligentie' toen ik hem vertelde dat ik naar het conservatorium wilde. Ik heb altijd het gevoel gehad dat die verbeeldingskracht van me wel nut moest hebben. En dus werd ik docent, en later docentenopleider nu trainer.  En wat is de kern van de boodschap van al mijn lezingen, trainingen en keynotes? Ontwerp onderwijs waarin de leerling, het kind, de jong volwassenen de ruimte krijgt om te ontdekken, onderzoeken, uitproberen, creëren, samen en alleen…zodat die kan opgroeien tot een evenwichtig mens die in staat is perspectieven van anderen in te nemen, de dialoog aan te gaan, en een wereld vorm te geven die er nog niet is. Ontwerp onderwijs dat ‘zinnig’ is i.p.v. ‘nuttig’.

Ik ben mezelf aan het helen.

Creativiteit is voor mij niet één ding. Creativiteit is een verzameling van competenties. Kwaliteiten die ontwikkelbaar zijn mits je er goed voor zorgt. 

(creativiteitsroos van Lucas, (2013) Progression in Student Creativity in School)

Creativiteit is vrijheid. Vrijheid omdat je altijd de situatie opnieuw kan bezien, iets anders mag proberen, fouten mag maken. Daar waar mensen elkaar ontmoeten en oordeelloos en liefdevol met elkaar in contact komen. In een iteratief proces elkaar versterken, ondersteunen, tegenhouden, stimuleren. Niet alleen om ‘het juiste antwoord’ te vinden, maar om de onzekerheid te kunnen verdragen.

Ik voed mijn creativiteit niet door naar veel kunstuitingen te gaan. Ik voed haar door naar mijzelf te gaan. Door stilte te zoeken om alle tegenstrijdigheden die in mij huizen de ruimte te geven. Mijn artist date is de wandeling in het bos, of het schoonmaken van het kippenhok. Mijn artist date is de kop koffie met mensen die zichzelf toestaan om vragen te stellen over wie ze zijn en waarom. Mijn artist date is de ontmoeting  waar ik een goed gevoel van krijg.

Ik haak af als er oordeel is, zoals bij de bovengenoemde training waar vanaf het begin een sfeer hing van ‘maar dat is niet waarlijk creatief !’. Daar voelde ik me namelijk precies hetzelfde als toen mijn decaan riep dat het zonde van mijn intellect was. Ik ben niet mijn hoofd, noch mijn hart noch mijn handen. Ik probeer alles te zijn. En vóór alles probeer ik vrij te zijn. Van oordeel en dogma.

Op 11 december geef ik voor het eerst sinds mijn afstuderen in 1998 een concert als solo saxofonist. Alles wat ik ooit heb willen spelen, waar ik intens gelukkig van word staat op het programma. het thema van het concert is mijn diepe fascinatie voor de rijkheid van de klanken van de saxofoon...misschien voldoende artist date voor dit half jaar. Discipline, Volharding, Onderzoek, Samenwerking en ruimte voor mijn eindeloze Verbeelding.

There are no mistakes, only happy little accidents

In reactie op het blog van Manja Eland

Ha Manja

We hebben onszelf voor een leuke uitdaging gezet niet...man och man, de tijd nemen, vooral de rust om te schrijven. Ik begin daar een steeds grotere diepe behoefte naar te voelen! Voor nu..een blog. Ik moest enorm hard lachen om je laatste zin, ik hoorde de stem van Bob...dat zalvige...dat zachte filter waarmee zijn tv show was omgeven! Als je geen idee hebt waar we over hebben moet je echt even kijken:

Het feit dat ik alles al in mijn hoofd en hart hoorde is voor  mij de kracht van de verbeelding. Wij kunnen ons iets voorstellen dat er niet is! Bizar! Dat kan iets zijn dat we eerder hebben meegemaakt. Interessant is dan dat die herinnering in onszelf gestold is. Hij is als het ware ingekleurd door de betekenis die wij eraan hebben gegeven.
Nog veel spannender is het dat de menselijke verbeelding zich dingen kan voorstellen die er nog niet zijn! Daartoe moet je jezelf wel uitdagen om uit je groeven te stappen. Om afslagen te nemen die je anders niet neemt, om anders te kijken, je perspectief te veranderen, in het onbekende te stappen waar je niet weet hoe de dingen gaan...en ja..daar is de kwetsbaarheid..want daar weten we niet.

Boven beschreven eigenschappen worden vaak toegeschreven aan kunstenaars: het vermogen opnieuw, vol verwondering, vanuit een ander perspectief te kijken. En dat beeld te vatten. Jezelf uitdagen om met andere middelen te werken. Jezelf te beperken met materiaal. De wereld proberen te vatten in 3 primaire kleuren of juist in kleuren die nog nooit benoemd zijn.  Dat te durven, ultiem kwetsbaar. Want willens en wetens breng je jezelf naar plekken waar je het niet weet.

Je vroeg in je blog of ik verschil tussen de kunsten zie.. o jaaa...mijn eigen kunstvorm de muziek is van alle vormen de meest conservatieve, de meest omlijnde, de meest voorgeschreven, geregelde én misschien wel bejubelde kunstvorm. Meer dan bij de andere kunsten kleeft aan muziek het gevoel dat het aan enkele getalenteerden is voorbestemd...zeker als het gaat om het  professionele niveau. Muziek is zwaar verbonden met het ambacht, dat alleen door tranen en transpireren kan worden verkregen binnen een instituut dat niet voor niks de naam "conservatorium' heeft.

Als we het hebben over een duurzame verandering in het onderwijs, en dan op het gebied van muziek, zit daar precies de grote moeilijkheid. De meeste leerkrachten die ik ken zullen zich niet branden aan muziek vanwege hun eigen gevoel van onmuzikaliteit. Dit wordt, vind ik, gevoed door de huidige aandacht voor muziekonderwijs. We zien het Leerorkest in De Wereld Draait Door. Een fijn Amsterdams initiatief. Maar hoeveel leerkrachten zullen denken: dat ga ik morgen ook doen in de klas?? Ook zien we heel veel nieuwe muziekmethoden. Vaak wordt daarin vermeld dat je als docent alleen het bord maar aan hoeft te zetten, en dat je leerlingen dan gewoon aan de slag kunnen. De latente boodschap: we begrijpen dat jullie het niet kunnen, maar wij hebben de oplossing.

Van muziek wordt bijna iets heiligs gemaakt. Hoe kan ik nu leerkrachten helpen om in te zien dat het echt geen rocketscience is? Dat als je leerlingen de ruimte biedt, en jij samen met hen op zoek gaat naar waar jullie warm voor lopen er al heel veel moois gebeurt? Wat als we eens ophouden met de focus op  'in de maat spelen', 'zuiver spelen' en 'op de dirigent letten'? Allemaal termen waarbij geen ruimte is voor 'happy little mistakes'... uit de maat, onzuiver..over het algemeen de reden waarom je er bij Idols uitgekickt wordt.

Tja, en dan lieve Manja kom ik bij mijn eigen angst om te falen...Ik hoop zo enorm dat ik een blijvende verandering kan helpen bewerkstelligen...dat over 10 jaar er natuurlijk muziek klinkt uit alle scholen. De waarheid is...ik weet niet hoe... Ik ben ook opgeleid als muzikant, en het zit diep in mijn vezels om het antwoord te willen vinden. Dat is de reden denk ik dat ik 5 jaar geleden onderwijskunde ben gaan studeren. Ik vond veel antwoorden, maar niet een antwoord op deze complexe vraag.

Ik wil ernaar blijven kijken vanuit allerlei perspectieven, en trouw  blijven aan mijn eigen overtuiging. Ik heb een droom. En de werkelijkheid is weerbarstig.

Ik hou mijn eigen angst om te falen in bedwang door mezelf toe te staan het niet te weten. Elke dag weer opnieuw.

Ik ben heel benieuwd naar hoe jij dat doet. Kan ik daarvan leren? Ben ik te hard over mijn eigen kunstdomein? Blijf ik hangen in mijn eigen groeve? Ik zie je antwoord heel graag tegemoet,

warme groet

Suzan

You've got mail!

In mijn vorige blog (What killed curiosity) heb ik het startschot gegeven voor een correspondentie met Manja Eland. Vandaag heb ik een antwoord! 

Ik ga eens lekker kauwen op een reactie. Old skool, ik ga de tijd nemen. 

Lees je mee? Reageren of meeschrijven mag natuurlijk ook!

het antwoord van Manja lees je HIER

Enne Manja: genieten he!

What Killed Curiosity??

Ik ontmoet veel heerlijke mensen in het werkveld. Waaronder ook Manja Eland (www.manjaeland.nl ). Zij had het briljante voorstel om 'penpals' te worden. Manja is beeldend kunstenaar en "Bikker": beroeps kunstenaar in de klas. Wij zitten veel in hetzelfde veld en herkennen elkaars passies én humor! Om onszelf uit te nodigen om steeds weer opnieuw te kijken naar het werkveld waar we beide actief in zijn gaan we een experiment doen: een online correspondentie. Ik mag vandaag het spits afbijten. Leest u mee?